Carbid schieten - complete gids

Hier is alle informatie te vinden voor de beginnende en gevorderde carbid schieter.

Inhoud:
carbidschieten
carbid schieten

1. Wat is carbid schieten

Bij het schieten worden carbidstenen en water in een (melk-)bus gedaan (a); uit de reactie ontstaat een explosief gas. Dan wordt de bus afgesloten met bijv. een bal om het gas bijeen te houden (b). Wanneer het water en carbid hebben gereageerd (c), volstaat een vonkje om het gas te ontsteken (d) waarna de bal met een luide knal weg schiet.

carbid_basic.png
opstelling
carbidsteen
een carbid steen

Het 'doel' van carbid schieten is voor ieder verschillend. Uiteraard worden de boze geesten ermee weggejaagd, maar dat zal voor de meesten bijzaak zijn. Belangrijker is het samenzijn. Dan is er, bedoeld of onbedoeld, een competitief element wat bovendrijft: wie maakt de luidste knal, wie schiet het verst/hoogst, wie maakt er een blooper, afijn de gezelligheid zit er snel in.
 
Er zijn ook georganiseerde competities, waar de deelnemers strijden om prijzen. Er kan 'gescoord' worden op decibellen, door een bepaald doel te treffen, snelheid, hoogte, afstand, richting etc. Ook hier voert gezelligheid de boventoon.
 
Carbid valt niet onder het vuurwerkbesluit, maar dat betekent niet dat er zomaar overal afgevuurd mag worden. Meestal wordt alleen op oudjaar geschoten, maar ook dan op gezette tijden en plekken. Iedere gemeente kan dat zelf bepalen. Bekijk eerst de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) of daar iets over in staat (voorbeeld APV). Staat daar niets over in, bekijk dan de gemeentelijke website of bel; soms is het mogelijk een (evenementen-)vergunning aan te vragen; indien toegekend dan zal deze alleen gelden voor de aanvrager voor de aangevraagde periode.
 

Begin klein !! (tip)
 
Om carbid schieten onder de knie te krijgen is het zeer aan te raden om klein te beginnen. Dit is leerzaam en geen verspilde moeite aangezien deze ervaring doorwerkt naar het 'grotere werk'. Ook leren omgaan met de vrijkomende krachten is een investering in veiligheid. De eerste -nog onschuldige- piep in de oren blijft je bij (!). Je kunt nu reeds beginnen.
 
Dus:
neem een kleine 'bus', zoals een verfblik of een Pringles-koker (dat geeft al een behoorlijke knal) en sla met een spijker een gat in de bodem.
Doe een brok carbid erin, druppel wat water op de steen, en sluit de bus af met de deksel. Houd de bus tegen de grond met je voet, en hou dan een vlam bij het gaatje. filmpje met verfblik

2. Wat heb je nodig

Dit is minimaal nodig:
bus - afsluiter - ontsteker - carbid - water - spuitfles - beschermingsmiddelen
optioneel zijn: conservenblikje - autoband

2.1 bus

de klassieke melkbus is nog altijd populair en goed verkrijgbaar op marktplaats. Kies er een met een inhoud van 30 of 40 liter, liefst van aluminium (lichter; roest niet), maar in geen geval van koper. Is er een deksel bij geleverd, leg die dan direct terzijde (zie 'afsluiter'). Controleer de bus op scheuren, bijvoorbeeld door de bus tot de rand toe te vullen met water, en deze een nachtje te laten staan.
Om het opgesloten gas in de bus te ontsteken moet daar een vlammetje of vonk bij kunnen komen, daarvoor moet er een gaatje van ongeveer ⌀3mm in de bus worden geboord, het zgn. 'zundgat' (zünden (D) = aansteken (NL)). Kies de plaats van het zundgat in de bodem, of in de wand dichtbij de bodem.
 
Een goed alternatief voor een melkbus is een omgebouwde gasbus.

2.2 afsluiter

het doel van de afsluiter is het gas in de bus bijeen te houden, tot het moment van ontsteking.
 
Een voetbal is daarvoor het meest geschikt (herbruikbaar; kan weinig schade aanrichten). Blaas de bal zodanig op dat deze nèt in de opening klemt.
 
Gebruik in geen geval een melkbus deksel. Dit omdat deze na verloop van tijd klem komt te zitten, waardoor het exploderende gas via een andere weg (bv scheur in de bus) naar buiten wil.
In het geval van een stalen bus+deksel kan het inslaan van de deksel vonken geven, wat een vroegtijdige ontsteking geeft
 
Alternatieven zijn: een rubberen schijf, of een stuk tapijt, met een touw verbonden aan de vaste grond.

2.3 ontsteking

De meeste incidenten bij het carbid schieten hebben te maken met de ontsteking.

Van belang is: De ontstekers die voldoen aan die wensen, zijn:

Deze ontstekers vereisen wel wat handigheid en creativiteit om op de bus gemonteerd te krijgen, maar het levert een hoop gemak en veiligheid op.
 
Veel gebruikt worden een fakkel of gasbrander op een lange stok.
 
Afraders zijn: aansteker; lucifer; lont; gebroken rotje of ander vuurwerk; ...

2.4 carbid

Wanneer de tips worden gevolgd die hier worden gegeven, is het verbruik ongeveer 1 kilo carbid op een halve dag, voor een 40 liter bus.
Carbid is, mits goed afgesloten, zo'n vijf jaar goed houdbaar. Een carbidsteen is bruikbaar zolang deze nog een harde kern heeft (de gasproduktie zal na verloop van tijd wel afnemen). Dus: koop niet teveel carbid ineens.
Koop grote stenen (5cm+).

2.5 water

2.6 spuitfles (en jerrycan)

Met de spuitfles kan nauwkeurig en consequent het carbid nat worden gemaakt.
De jerrycan zorgt ervoor dat je altijd genoeg water hebt, waarmee de spuitfles kan worden bijgevuld.

2.7 beschermingsmiddelen

Maak minimaal gebruik van gehoorbescherming en handschoenen.

Optioneel zijn een (vuurwerk-)bril, en een blusdeken.

carbid_spuitfles
spuitfles
carbid_gehoorbescherming
gehoorbescherming
carbid_conservenblikje
conservenblikje

2.8 conservenblikje (optioneel)

Een bijprodukt van de reactie van carbid met water is een natte witte substantie, dat in de bus aankoekt. Om dit te voorkomen kan het carbid en water in het conservenblikje worden gedaan, dat vervolgens in de bus wordt gedaan.
Niet alleen houdt dit de bus schoon, maar zorgt er ook voor dat het carbid en water goed met elkaar reageren (de carbidbus hoeft niet meer geschud te worden), zorgt voor een lager carbid verbruik, en een consequente knal.

2.9 autoband (optioneel)

De ontploffing kan een behoorlijke terugslag geven. De terugslag kan worden opgevangen door de bus gedeeltelijk in te graven, of verticaal op de grond te zetten.
 
Een andere mogelijkheid is de bus schuin in een autoband te plaatsen (haal een afgedankte bij de garage), of van een pallet een plank te verwijderen, en daar de bus schuin in te plaatsen.
Zorg ervoor dat de bus stabiel ligt, en niet kan omvallen voor of tijdens de knal.

3. Hoe doe je het (veilig)

Zoals gezegd, het oefenen met het verfblik is niet voor niets geweest, want de werkwijze voor 'normaal' carbid schieten is niet anders: doe carbid en water in een bus waarin een gaatje is geboord, sluit de bus af met een afsluiter, en ontsteek het gas.
De grotere bus brengt echter wel meer risico's met zich mee, vandaar is een iets uitgebreidere procedure nodig om het veilig te kunnen doen.

Vrijwaring: Carbid schieten is niet zonder risico. Het opvolgen van de tips op deze pagina biedt geen garantie op het voorkomen van ongelukken of schade. De lezer blijft zelf verantwoordelijk voor zijn handelen en de gevolgen ervan.

Een veilige knal verloopt ongeveer zo:

  1. carbidstenen in de bus doen en nat maken
  2. plaats de afsluiter
  3. plaats de bus op een ondergrond of in een autoband of rek oid, in ieder geval zodat de bus niet door de terugslag naar achter kan schieten
  4. kies als richting een vrij schootsveld, 50-75 meter, en dus niet richting mens of dier
  5. gebruik gehoorbescherming
  6. ga naast en achter de bus staan, op veilige afstand. Let op waar anderen zich bevinden
  7. laat omstanders weten dat je gaat schieten
  8. vuur !
    • let op waar je afsluiter heen gaat
    • gebeurt er niets ('blindganger') zorg dan eerst ervoor dat er niet onbedoeld alsnog een ontsteking kan plaatsvinden: dus doof een eventuele waakvlam, zorg dat geen vuur in de buurt is, ... Leg dan de bus op zijn kant, niet gericht op jezelf of anderen, en verwijder de afsluiter. Laat de bus een paar minuten ontgassen, en begin dan helemaal opnieuw. Zie ook 'nog meer veiligheid'
  9. let op andere vrienden of zij ook klaar zijn met hun knal, en ga dan je afsluiter halen

4. Hoe knal je hard

Er is veel te lezen over carbid schieten, maar er is weinig informatie te vinden hoe een harde knal kan worden gemaakt.
'Size matters' en dat geldt zeker voor carbid schieten, maar ik vind het juist de uitdaging om iedere bus zo luid mogelijk te laten knallen.
 
Dit hoofdstuk beschrijft hoe je jouw mede carbidschieters af kunt troeven, dus: hoe de hardste knal te maken is.
 
Waarom is de eerste knal krachtiger dan de daarop volgende knallen ? Hoeveel carbid moet ik gebruiken, en hoeveel water ? En hoe lang moet ik wachten ?? Na het volgen van dit hoofdstuk wordt dit duidelijk !
 
tip: lees het hele hoofdstuk (!) Je zal dan het beste begrijpen waarom jouw knallen keer op keer de hevigste zullen zijn, en die van je vrienden gelukstreffers.

4.1 de theorie

Met het oefenen met het verfblik zal de conclusie zijn:

Om een goede knal te vinden hoeft er slechts aan één 'knop' gedraaid te worden: de hoeveelheid toegevoegd water.

Waarom is dat zo ? Bedenk dat voor de explosie twee gassen nodig zijn: acetyleengas èn zuurstof (zie formule), die in de juiste verhouding een maximale knal geven.
Omdat de hoeveelheid zuurstof buiten constant is, kan met de hoeveelheid acetyleen de verhouding acetyleen/zuurstof worden gekozen.
En op zijn beurt wordt de hoeveelheid aangemaakt acetyleen bepaald door de hoeveelheid toegevoegd water.
 
Door altijd genoeg carbidstenen te gebruiken (zeg drie grote brokken voor een 40 liter bus), en te zorgen dat al het toegevoegde water opgenomen wordt door de stenen (en dus wordt omgezet in explosief gas), is de gas/zuurstof verhouding te regelen met de hoeveelheid toegevoegd water.
 
Het conservenblikje helpt bij het effectief samenvoegen van water en carbid. 
 
Onderstaand schema geeft aan wat de gevolgen zijn van een niet-ideale verhouding:

te veel water toegevoegdte veel gaszwarte rookzachte of geen knal
steekvlam
waakvlam uit zundgat
bal wordt uitgedrukt
 brandende carbidstenen
witte smurrie in bus
te weinig water toegevoegdte weinig gas
te kort gewacht met ontstekenniet al het water is omgezetbrandende carbidstenen
te weinig gas
restgassen in busminder zuurstof
 
carbid_steekvlam
steekvlam
(teveel water)
carbid_zwarte_rook
zwarte rook
(teveel water)
carbid_brandende_stenen
brandende stenen
(te kort gewacht)

4.2 de praktijk

Als de oorzaak bekend is, is de oplossing nabij.
Deze tabel kan worden gebruikt voor het vinden van een oplossing:
horenzienoorzaakoplossing
geen knalxteveel gas (verstikt)veel minder water
geen knalxteveel restgassen van de vorige knalbus tussendoor laten luchten (op zijn zijkant)
geen knalwaakvlam uit zundgathoge gasdruk voorkomt dat vlam naar binnen slaatveel minder water
plopde bal plopt er uit, vóór ontstekinghet gas drukt de bal uit de openingveel minder water
zachte/geen knalxniet genoeg gas gevormdmeer water
zachte/geen knalbrandende carbidstenente kort gewacht met ontstekenlanger wachten
zachte knalzwarte rook, of steekvlamgas/zuurstof verhouding te hoogminder water
harde knalbrandende carbidstenenniet al het water is omgezet in gas (te kort gewacht)minder water
harde knalafsluiter vliegt ver wegje hebt het doorniets meer aan veranderen (ok)

Maar hoe is nu de ideale (luidste) knal te bepalen ? Daar kan je achter komen door te experimenteren met de hoeveelheid water.
Als eerste poging, probeer de vuistregel: '1 ml water per liter businhoud' bijvoorbeeld: 50 liter bus → 50 ml water)
 
Met deze procedure is de hoeveelheid water te bepalen:
  • vul een blikje met ruim voldoende carbidstenen
  • voeg een beetje (meer/minder) water toe. Zorg ervoor dat al het water door de stenen wordt opgenomen
  • stop het geheel in de bus, en plaats de afsluiter
  • wacht 20-60 seconde , en ontsteek
  • leg de bus op de zijkant, zodat restgassen kunnen ontsnappen. Krab het blikje schoon. Klop het witte poeder van de stenen.
  • beoordeel de knal met behulp van de tabel, en bepaal of meer of minder water nodig is
  • begin weer opnieuw bij a. als je nog niet tevreden bent
carbid_goed
niets meer aan doen
 tip voor het bepalen van de wachttijd:
ben je eenmaal tevreden met de hoeveelheid water, doe dan eenmalig deze proef: oefen 'op het droge' met het blikje, carbid en water. Neem de tijd op die het duurt totdat de stenen zijn 'uitgegast'. Dit is een goede indicatie van de wachttijd.
 

4.3 samengevat

de belangrijkste tips voor een harde knal:
 
  • hoeveelheid carbid → genoeg om met het toegevoegde water te reageren
  • hoeveelheid water → ongeveer 1ml per liter businhoud (verder afstemmen, zie 4.2)
  • wachttijd → als de hoeveelheid water bepaald is, kan buiten de bus de wachttijd worden gemeten
  • consequente knal, door →
    • een blikje gebruiken om carbid en water te laten reageren
    • verversen businhoud
    • de hoeveelheid water steeds gelijk houden

4.4 harder

De hardheid van de knal kan verder verbeterd worden met deze tips: De volgende 'fabels' blijken geen invloed te hebben op de hardheid van de knal:

5. Nog meer veiligheid

Lekker knallen is natuurlijk fijn, maar het moet ook leuk blijven. Dus geen ongelukken. Hieronder volgt een beschrijving van de meest risicovolle situaties. Helaas óók gebaseerd op eigen ervaring (!).
 
Herken en voorkom deze gevaarlijke situaties:

carbidschieten
waakvlam uit zundgat

6. Kosten

6.1 eenmalig

De initiële kosten bij het carbid schieten kunnen hoog zijn. Voor de set zoals beschreven in 'mijn opstelling':

melkbus EUR 35    (link)
bal EUR 7     (link)
gas barbeque ontsteker  EUR 25    (link)
magneet EUR 1     (link)
schakelaar EUR 1     (link)
behuizing ontsteker EUR 5     (link 1, 2, 3)
diverse EUR 10
totaal EUR 85

6.2 per knal

Carbid kan goedkoop worden ingekocht bij grote hoeveelheden, maar dat zal voor de consument niet interessant zijn:

De kosten per knal zijn bijzonder laag:
Met een kilo carbid kunnen ~40 knallen worden gemaakt (afhankelijk van grootte bus, procedure, kwaliteit carbid, ...)
 
EUR 5 / 40 knallen ≈ 12 ct
 
tip: kijk op marktplaats, daar zijn veel particulieren te vinden die carbid (semi-)groot inkopen, en in kleinere porties met winst doorverkopen.
Een andere mogelijkheid zijn (internet-)winkels, prijzen liggen hier doorgaans hoger.
 

7. Ter info: wat is carbid

7.1 de chemie

Carbid (karbiet, carbuur) zoals gebruikt bij het carbid schieten, ziet eruit als een steen. Het materiaal heeft de chemische formule CaC2. Carbid komt niet voor in de vrije natuur maar wordt kunstmatig gemaakt; reeds in de 19e eeuw was bekend hoe dat te doen.
 
In een oven wordt ongebluste kalk en cokes (koolstof) verhit tot 2200℃. Na afkoelen blijft carbid over:
CaO + 3C → CaC2 + CO
 
Wanneer water met het carbid reageert ontstaat acetyleen (officieel: ethyn) en gebluste kalk (vindt je terug in de bus):
CaC2 + 2H2O → C2H2 + Ca(OH)2
 
Bij het ontsteken van de bus reageert het acetyleen met zuurstof en valt uiteen in koolstofdioxide en water(-damp):
2C2H2 + 4O2 → 4CO2 + 2H2
en:
2H2 + O2 → 2H2O

hoe het deksel eraf vliegt

7.2 toepassingen

Een van de toepassingen, naast het carbidschieten, is het knalapparaat, waarmee vogels worden verjaagd uit een fruit boomgaard. Klik op onderstaande figuur voor een filmpje.

carbid kanon
carbid kanon
(eigen bezit)

Een andere toepassing in het verleden was als (carbid-)lamp, als verlichting voor fiets, auto of in de mijnbouw. Bij de carbidlamp wordt een kleine hoeveelheid carbid in een voorraadkamer bedruppelt met water. Het acetyleengas drukt zichzelf via een buisje naar buiten en daar verbrandt het.
 
Acetyleen wordt tegenwoordig nog gebruikt bij het autogeen lassen.

8. Ter info: mijn opstelling

De figuur hieronder geeft schematisch mijn opstelling weer (de onderdelen zijn onderling niet in verhouding getekend).
Verdere toelichting volgt onder de figuur
opstelling  
Toelichting:
Door aan een koord te trekken, wordt een schakelaar bediend, die op zijn beurt een ontsteker inschakelt die een spanning maakt, die een vonk laat springen in een bougie. Bij het wegschieten van de afsluiter wordt het elastiek gespannen, en wordt de magnetische verbinding aan het eind van het koord verbroken.
 
Bij het voorbereiden voor de volgende knal wordt als laatst de magnetische verbinding weer gemaakt.
Hiermee wordt het risico van het onbedoeld ontsteken zo klein mogelijk gehouden.
 
Dit filmpje van de ontsteking laat het principe zien.
 

9. Veelgestelde vragen

legaliteit:

techniek:

achtergrond:

veiligheid:

procedure:

overig:

ik heb een andere vraag...  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Bron:

[1] Carbidschieten nationaal erfgoed of internationaal speelgoed?
 
 
2 | 1 | 4 | 1 | 3 | 2 | 2 | 1
 
 
 

afsluiter bus elastiek ijzer magneet schakelaar elekronische_ontsteking bougie blikje